"Waar kom je vandaan?" vraagt Irina, een rijke Moskoviet, "en waarom ben je in Kaliningrad?" Daar heeft ze gelijk in – zonder een McDonalds of een hengstenbal is het een ongebruikelijke bestemming. Deze stad van een half miljoen, ingeklemd tussen Polen en Litouwen, werd in 1945 aan Rusland gegeven. Gebouwd op de ruïnes van het Duitse Königsberg, heeft de stad sinds de perestrojka een slechte pers opgedaan als grimmig overblijfsel uit de Sovjettijd. Nu is Kaliningrad een vrije handelszone binnen de Russische Federatie en kreeg een bijzondere gunst onder de regering Poetin: zijn vrouw komt namelijk uit deze stad. Met federaal geld en de olie-inkomsten die binnenstromen heeft de stad geprofiteerd van de bomming business in de bouwsector, en biedt nu de bekende mix van kitscherig en poenig waarom Moskou bekend staat. Met als extraatje de nabijgelegen stranden en de oude Duitse badplaatsen die worden opgeknapt.

Het Baltische Singapour

In het filiaal van de trendy keten First Coffee op het Overwinningsplein ontmoeten verschoppelingen zonder een sprankje glamour nieuwe russische metroseksuelen. Op deze favoriete plek in de stad om mensen te kijken kost een cappuccino maar 80 roebels (€ 1,84), een fractie van de prijs in Moskou. Aan een tafel praat een zakenvrouw verwoed over vluchten naar St. Petersburg, aan een andere zit een mooi popje aan een snelle solo lunch. In het rokerige hart van het café zitten een paar zakenlieden in een diep gesprek verwikkeld. Op het buitenterras ontmoet een Turkse student een Italiaanse vriend. Kaliningrad is een stad met grote ambities. De locals vergelijken het met Amerika, Australië of Singapore. Het is een smeltkroes van nationaliteiten en achtergronden, een politiek heet hangijzer met een ijsvrije haven. "Als je iemand vraagt waar hij vandaan komt", zegt Marina, een lerares uit Kyrgyzstan, "is er een verhaal. Ze zeggen altijd ‘hier vandaan’, maar dan vraag je, en waar nog meer?"

Nadat de laatste Duitse inwoners in 1946 waren gedeporteerd, kwamen de mensen uit heel de Sovjet-Unie – vaak uit Centraal Azië. Het is opvallend hoeveel er nog blijven komen. In Kaliningrad ontbreekt het niet aan bezienswaardigheden maar een deel van de charme ligt in de schaamteloze contrasten. Een oud, vervallen, Duits huis staat in de schaduw van Sovjet huizenblokken, een paar honderd meter van het bouwproject Vissersdorp, een reproductie van oud Königsberg dat op geen enkele manier op het oorspronkelijke lijkt. Vlak bij het Overwinningsplein, in het vroegere hoofdkwartier van de Gestapo, huist nu de beruchte FSB. "Het was maar voor één ding te gebruiken", grijnst de lokale gids Sergei, "dat komt door de typerende vormgeving". Verder in de straat torent het vervallen Sovjethuis uit boven een verlaten parkeerterrein en daarnaast worden opgravingen gedaan naar de fundering van het verdwenen kasteel van Königsberg. Kaliningrad is een verwarrend mengsel van oud en nieuw, wederopbouw en verbeelding: van Karl Marx standbeelden, stoere pensionado’s en geblindeerde Hummers.

Een strand op de werelderfgoedlijst van de UNESCO

Geschiedenis wordt business voor Kaliningrad, voor het plaatselijk belang én de honderden nostalgische Duitse toeristen die jaarlijks naar Kaliningrad komen. Het museum bij de Friedlandpoort biedt een virtuele toer van oud Königsberg, en in een bunker bij de universiteit kun je de ruimte zien waar de Nazi’s de stad in 1945 overgaven. In de gerestaureerde kathedraal is een klein museum gewijd aan de nagedachtenis van Immanuel Kant, die hier vlakbij begraven ligt. De prachtige Curonian Spit is beslist een bezoek waard. Het is een zandig gebied aan de Oostzee op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO, een uurtje rijden van Kaliningrad, dat meer doet denken aan de Sahara dan aan kil noordoost Europa.

Aan de ene kant van het schiereiland strekken zich hoge kale duinen uit voor zo ver het oog reikt, en de stranden aan de andere kant zijn populair bij dagjesmensen uit de stad. De Spit is dicht beplant met bomen en herbergt ook het ‘Dansende Bos’, een mysterieus bosachtig gebied waar de bomen bizarre vormen hebben. Geen enkele wetenschapper kan deze merkwaardige groei verklaren.Kaliningrad is snel aan het veranderen. De veranderingen komen in een stroomversnelling maar het verfrissende dynamiek van de stad wordt alleen opgemerkt door een kleine groep internationale zakenlieden. Trotseer de voortrazende minibussen over de hobbelige keienstraatjes en bezoek de plek waar de geschiedenis zich echt afspeelde.

Ed Saunders