Ruud Lubbers is een groot voorstander van de opslag van kooldioxide onder de grond om de klimaatproblemen te bestrijden. Zijn naam stond bovenaan de lijst ondertekenaars van een open brief begin september in NRC Handelsblad, gericht aan de Tweede Kamer."CO2-opslag is noodzakelijk om klimaatverandering tegen te gaan", was de kern van de boodschap. Onder de oud-premier volgde een indrukwekkende lijst met nog 31 andere namen zoals de president-directeur van Shell, de topmannen van Nuon, Essent, Gasunie en Eon, directeuren van DSM en Siemens. En, opmerkelijker: een hele rij onderzoekers en hoogleraren van TNO, Energie Centrum Nederland, de universiteiten van Delft, Groningen, Utrecht en Wageningen.Zoveel macht en kennis verenigd: hier moet wel sprake zijn van een ontwikkeling die Nederland niet mag missen. En dat dreigde bijna wel te gebeuren door het volhardende verzet van inwoners en bestuurders van Barendrecht tegen de proef met de opslag van kooldioxide onder hun huizen.

In het onderzoeksconsortium Cato waarin alle partijen rond opslag van CO2 verenigd zijn – gesteund door Economische Zaken, treffen de partijen die geïnteresseerd zijn in de opslag van kooldioxide elkaar al jaren. De lijst deelnemers is nog imposanter dan die onder de open brief en telt niet alleen grote bedrijven en onderzoeker,s maar ook de Rotterdamse milieudienst DCMR, ingenieursbureaus en de stichting Natuur en Milieu.

De belangen achter CO2-opslag zijn inmiddels groot. Er zijn subsidies te halen, zowel in Nederland als van de Europese Unie. Shell is uit zon en wind gestapt en zet de kaarten nu op opslag en alternatieve brandstoffen die dicht tegen olie aanhangen. De grote energieopwekkers zien ruimte voor nieuwe kolencentrales omdat ze beloven het vrijkomende CO2 af te gaan vangen. Universiteiten en instituten bespeuren veel interessante onderwerpen voor onderzoek. De Gasunie ziet een nieuwe bestemming voor lege gasvelden en pijpleidingen. De Nederlandse overheid kan zich beroepen op duurzaamheid, de grote industrie te vriend houden en eindelijk in de wereld eens voorop lopen met een nieuwe techniek in de klimaatstrijd.

Greenpeace is nogal altijd fel tegen CO2-opslag

De open brief miste zijn uitwerking dan ook niet. De Tweede Kamer ging akkoord met de proef in Barendrecht, zij het niet zo enthousiast als de ondertekenaars gehoopt hadden. Het moet maar, was de overwegende reactie, we kunnen tenslotte geen middel onbenut laten in het gevecht tegen opwarming van de aarde.

De zuinige teneur in de Kamer was tot enkele jaren geleden ook kenmerkend voor het debat onder experts. Er waren legio bezwaren. CO2 opslaan is duur. Een ton onder de grond stoppen is vele malen duurder dan het recht op een ton uitstoot kopen op de emissiemarkt. De technieken om het gas af te vangen in verschillende fasen van het productieproces staan nog in de kinderschoenen. Het kost zeker tien maar eerder twintig jaar voordat CO2 op grote schaal is op te slaan en commercieel uit kan. Voor snelle klimaatresultaten komt het dus te laat. En misschien wel het belangrijkste bezwaar: het kost extra energie om de kooldioxide onder de grond te krijgen. Logisch dus dat oliezoekers en kolenverstokers erin geïnteresseerd zijn, maar het ei van Columbus is het niet. Daarom is Greenpeace anders dan het pragmatischer Natuur en Milieu nog altijd fel tegen CO2-opslag.

Ook bij Shell zijn weinig mensen enthousiast

De stemming onder de experts is echter omgeslagen, constateert Krijn de Jong, hoogleraar anorganische chemie aan de Universiteit Utrecht. Zijn naam staat niet onder de open brief omdat de bezwaren tegen opslag voor hem nog altijd recht overeind staan. Met verbazing kijkt hij naar de hoeveelheid academische collega’s die eerder kritisch waren, maar nu hun handtekening zetten. “Iedereen roept nu dat het veilig kan”, zegt De Jong. Dat laatste betwijfelt hij, maar afgezien daarvan is het maar de vraag hoe enthousiast iedereen werkelijk over CO2-opslag is. Dat geldt ook voor de grote kracht achter het project, Shell. De afgelopen tijd sprak de Utrechtse hoogleraar met diverse mensen van het bedrijf, waar hij eerder ook werkte. “Bijna niemand die ik sprak vindt het een echt goed idee. Ze zeggen: het is eigenlijk vreselijk dat we dit gaan doen. Er zitten nu veel mensen met het schaamrood op de kaken. En als er toch iets mis gaat met de injectie van CO2, dan zal iedereen naar Shell wijzen.’’ De Jong verwacht later brede spijt over deze keuze: "Er zullen nog veel parlementaire enquêtes over gevoerd worden.”

Het volk van Barendrecht zou niet boos maar trots moeten zijn, schreef Wouter van Dieren van de Club van Rome onlangs in deze krant. In de ogen van Van Dieren is CO2-opslag een "verantwoorde noodgreep" om het klimaat te redden. Hij wijst naar een recent ’spoedonderzoek’ van Energie Dialoog Nederland, een debatclub onder leiding van oud-Eneco-topman Ronald Blom. Honderd wetenschappers, technici, bestuurders en politici gaven hun mening. Conclusie: nut en noodzaak van ondergrondse CO2-opslag zijn onomstreden. Wie kijkt naar de lijst deelnemers ziet dat een groot deel werkt bij één van de partijen uit het onderzoeksconsortium. Het onderzoek kwam tot stand met een projectsubsidie van Shell, meldt EDN heel eerlijk. Niettemin is het onafhankelijk, verdedigt EDN zich. Alle belangen en argumenten zijn open besproken en in het rapport verwerkt, stelt de debatorganisatie.