Veel inwoners van Rudbārži, een dorp in het westen van Letland [niet-Russisch], maken zich ongerust. Niet meer over het referendum van 18 februari over de status van het Russisch als officiële tweede taal – die discussie is wat hen betreft allang gesloten – maar over hun verwarmingsnota, die door de koudegolf extreem hoog zal uitpakken. “In het begin raakte ik in paniek, maar nu verveelt die hele discussie me alleen nog maar" zegt Maija, een 55-jarige onderwijzeres, over het referendum. "Ik wil het er niet meer over hebben. Ik ben van plan om tegen te stemmen, want alleen al het idee van een tweede [officiële] taal is onacceptabel.” Zou Letland twee officiële talen hebben, dan zou de Letse staat volgens Maija geen enkele betekenis meer hebben.

33% van de kiezers is Russischtalig

**Afgelopen najaar kwam een ambtenaar naar Rudbārži om handtekeningen voor het referendum te verzamelen. Hij kreeg er niet één. Veel ja-stemmers zullen hier op 18 februari dus niet te vinden zijn, want er woont geen enkele Rus in het dorp en vrijwel niemand spreekt de taal. Ook Maija's leerlingen kennen vrijwel geen woord Russisch. “Wat hebben ze eraan als het Russisch een officële taal wordt? Moeten ze die taal soms leren om in hun land te kunnen blijven wonen?” vraag Maija zich boos af.

Zo'n honderd kilometer naar het oosten ligt de situatie heel anders. Als de scholieren van Rudbārži in Daugavpils, de tweede stad van Letland, naar school zouden gaan, dan zouden ze alleen met de plaatselijke overheid, de enige die Lets moet kunnen spreken, in hun eigen taal kunnen communiceren. Want hier, in Daugavpils, wordt zelfs boodschappen doen al lastig als je geen Russisch spreekt. Voor veel inwoners van deze stad klinkt het Lets haast als een vreemde taal. “Ik spreek geen Lets en dat heb ik ook helemaal niet nodig. Iedereen hier spreekt Russisch", zegt Aleksandrs Rasevskis, een inwoner van de stad. “In de apotheek wordt alles in het Lets aangegeven, maar dat kan ik niet lezen”, zegt een ander, die uitlegt waarom hij voor het Russisch als tweede taal van het land zal stemmen. De meeste inwoners van Daugavpils hebben net als hij Russisch als moedertaal. Dat verklaart ook waarom er 28.000 voor het referendum hebben gestemd, waarmee de stad op de tweede plaats komt, na de hoofdstad Riga, waar 90.000 handtekeningen voor het referendum zijn verzameld (op een totaal van 183.000 in het hele land).

Om van het Russisch een officiële taal te maken, moet de Letse grondwet worden veranderd. Daarvoor zijn echter 771.000 stemmen ‘voor’ nodig [d.i. 50% van de Letse kiesgerechtigden. De Russischtalige minderheid vertegenwoordigt 33% van de kiezers].**

Regeringspartij wil dat scholen alleen in Lets onderwijzen

**Zo'n uitslag lijkt niet erg waarschijnlijk. Hoewel de burgemeester van Riga, Nils Usakovs, een voorstander was van het referendum, denkt hij paradoxaal genoeg dat één officiële taal in Letland genoeg is. Het referendum heeft voor hem eerder een symbolische betekenis, omdat het zou aangeven hoeveel tegenstanders het huidige, zeer strenge taalbeleid in Letland heeft.

Vladimirs Lindermans, initiatiefnemer van het referendum en leider van Dzimta valoda (Moedertaal), is kort geleden een campagne gestart om geboren Letlanders over te halen niet mee te doen aan de kruistocht tegen het Russisch. “Wij [Russischtaligen] zijn hier geen passanten, geen buitenlanders en geen bezetters. De Russen in Letland zijn bereid om voor Letland te werken, maar dan moeten ze wel dezelfde rechten hebben en niet worden gezien als tweederangsburgers.

Handtekeningen verzamelen om het Russisch te steunen is volgens Lindermans een reactie op de campagne “Alles voor Letland”, die afgelopen zomer door de Letse regeringspartij is gestart met de bedoeling de grondwet zodanig aan te passen dat het Lets als enige taal op de [voornamelijk Russischtalige] openbare scholen wordt onderwezen.

Letse politici zijn er nog niet uit welk standpunt ze tegenover het referendum zullen innemen: zullen ze de kiezers vragen het te negeren of kunnen ze hen beter aansporen om tegen te stemmen? President Andris Berzins, die had aangekondigd dat hij zich van stemming zou onthouden, is kort geleden van gedachten veranderd en vindt nu dat de Letlanders bij de stemming domweg hun geweten moeten volgen.**