Eerste paradox: Katyń, dat beschouwd werd als een anti-Russische obsessie van de Polen, zal na afgelopen zaterdag, 10 april 2010, zowel voor de westerse wereld als voor de Russen niet langer een holle klank zijn. Deze vliegramp zorgt ervoor dat de waarheid over de moord op 22.000 Poolse officieren, die zeventig jaar geleden op bevel van Stalin werd gepleegd, in het collectieve geheugen wordt gegrift. We moeten ons realiseren dat de geallieerden tijdens de Tweede Wereldoorlog bang waren de Russische regering tegen de haren in te strijken. Zodoende verzetten zij zich niet toen de Sovjetpropaganda claimde dat de afslachting van de Poolse elite in Katyń, Ostashkov en Mednoye het werk van de nazi's was geweest. Het is dus te hopen dat de waarheid nu ingang vindt, want dat is een belangrijke voorwaarde om verzoening tot stand te kunnen brengen.

Tweede paradox: de reactie van Rusland en de Russen op de tragische dood van de Poolse president, een groot aantal hoogwaardigheidsbekleders en vrijwel de gehele Poolse legertop, terwijl zij op weg waren naar Katyń, biedt een weliswaar traumatische, maar unieke kans op een echte verzoening tussen Polen en Rusland, die enigszins vergelijkbaar is met de Frans-Duitse toenadering tussen Charles de Gaulle en Konrad Adenauer.

Op dit moment treurt Rusland met ons mee. De Polen verbazen zich over de uitspraken en gebaren van Russische zijde: premier Vladimir Poetin veroordeelt het door de Sovjets aangerichte bloedbad van Katyń; samen met de Poolse premier Donald Tusk brengt hij hulde aan de slachtoffers; na de ramp richt de Russische president Dmitri Medvedev een plechtige boodschap tot het Poolse volk, waarna hij oproept tot nationale rouw – en dat is echt ongekend, als het gaat om een omgekomen burger uit een ander land.

Tot slot spoedt premier Poetin zich naar de rampplek, waar hij de leiding op zich neemt van een onderzoekscommissie en waar hij de Poolse premier Donald Tusk, meteen na diens aankomst, opvangt met een vriendschappelijk, troostend gebaar. De volgende dag keert Poetin terug naar Smolensk om de kist van de Poolse president te groeten. De Russische nationale televisie zendt op primetime de film Katyń van de Poolse regisseur Andrzej Wajda uit, die er ongetwijfeld hard inhakt bij het Russische collectieve bewustzijn. Voor de Poolse ambassade in Moskou ligt een zee van bloemen.

Rusland heeft zich opengesteld voor Polen, maar kijkt ook naar zichzelf, naar zijn geschiedenis, en is bereid af te rekenen met het stalinisme, dat tientallen miljoenen slachtoffers heeft gemaakt, zowel onder de Russen zelf als in de andere landen van de voormalige Sovjet-Unie.

Als Polen en Rusland elkaar op een moment als dit niet vergeven, zal dat dan ooit op een ander moment nog lukken? Een "kans" als deze zal zich niet nog eens voordoen. Daarom mogen wij hem niet verspillen.

Derde paradox: de jonge Poolse democratie en de jonge Poolse onafhankelijke Staat worden hardhandig door elkaar geschud, maar zullen weer snel overeind krabbelen. De Polen zullen nu laten zien dat zij een volk zijn dat rijp is voor de vrijheid. Het regerende Burgerplatform (PO) en waarnemend president Bronisław Komorowski zijn genoodzaakt de vrij gekomen regeringsfuncties op te vullen. Zij mogen zich daarbij niet laten leiden door partijlogica, maar moeten handelen vanuit de geest van nationale verzoening. Het Burgerplatform mag deze noodlottige gebeurtenis niet aangrijpen om te zwichten voor de twijfelachtige verleiding zich triomfalistisch te gaan gedragen.

Het is op dit moment echt moeilijk te voorspellen hoe deze ramp het verloop van de verkiezingen zal beïnvloeden en hoe het Poolse politieke toneel er uiteindelijk zal uitzien. Wat ik wel zeker weet, is dat de Polen moeten slagen voor dit moeilijke examen waar zij momenteel voor staan.