Er is de afgelopen tijd naar geen enkele politieke gebeurtenis met meer spanning uitgekeken dan naar de Duitse Bondsdagverkiezingen. In de geschiedenis van de crisis van de eurozone komt misschien alleen de Europese Raad van juni 2012 in de buurt. Maar voor dit jaar zou 22 september, de dag dat de Duitsers naar de stembus gaan, wel eens de scheidslijn in de eurocrisis kunnen betekenen.

De Europese Commissie is er naar eigen zeggen gerust op. Beleggingsbanken geloven in een overwinning van Angela Merkel maar blijven waakzaam. En ondertussen zijn er nog vier hangende kwesties: de bankenunie, de groei in de eurozone, de toekomst van Griekenland en de toekomst van de euro. Stuk voor stuk kwesties waarop Duitsland een beslissende invloed heeft.

Angela Merkel wordt als winnaar beschouwd. Dat staat vast. Volgens de laatste opiniepeilingen van Emnid, Forschungsgruppe Wahlen en Infratest dimap, behaalt de partij van de huidige bondskanselier, de CDU, meer dan 40 procent van de stemmen, terwijl Peer Steinbrück, haar rivaal van de SPD, rond de 25 procent schommelt. Dat is met oog op de naderende verkiezingen een aanzienlijke veiligheidsmarge. Volgens Deutsche Bank “ligt de overwinning van Merkel voor de hand”.

Zo denkt Morgan Stanley er ook over, al dacht het tot mei nog dacht dat er na de Duitse verkiezingen een grote uitverkoop zou plaatsvinden in de eurozone. Inmiddels is de Amerikaanse bank hier niet meer zo stellig van overtuigd, ondanks de fundamentele zwakheden van de regio. Daarom blijven de financiële markten een strategie van grote liquiditeit hanteren dankzij de Federal Reserve, de Japanse centrale bank en de Bank of England.

De nieuwe monetaire norm – kwantitatieve expansie, lage rentevoeten en buitengewone maatregelen – zou dus positief kunnen uitvallen voor Duitsland, en daardoor voor de hele eurozone, die zo na 22 september niet ten prooi hoeft te vallen aan massale dumping door beleggers.

Mediacircus

In de gangen van de Europese instellingen heerst absolute rust. Zoals een ambtenaar van de Commissie tegen Linkiesta zegt: “de hele euforie rond de Duitse verkiezingen is gewoon een mediacircus. De koers die de EU heeft uitgestippeld om uit de crisis te komen ligt al vast”. Met andere woorden, ook als Steinbrück wint, zou er weinig veranderen, want “het uiteindelijke doel is een Europa en een eurozone die stabieler zijn dan ooit”.

Zeker, de ambtenaar erkent dat er “verschillende fouten zijn gemaakt bij de planning van de eurozone”, maar de weg die in 2011 is ingeslagen, met de oprichting van het tijdelijke Europese noodfonds (EFSF), “is afdoende om het hele systeem vanaf dit decennium beter te maken”. Zal dat echt zo zijn?

De nieuwe Europese architectuur lijkt nog steeds vol lacunes te zitten

De nieuwe Europese architectuur lijkt nog steeds vol lacunes te zitten. De huidige verlamming van de financiële markten is veroorzaakt door de maatregelen van de Europese centrale bank (ECB) van het afgelopen jaar. De doodse kalmte is vooral te wijten aan de invoering van de Outright monetary transaction (OMT), waarbij de ECB op de secundaire obligatiemarkt staatsobligaties opkoopt om noodlijdende landen te ondersteunen.

Maar volgens twee verschillende hedgefondsen, het Londense Brevan Howard en het Amerikaanse Bridgewater, zullen de Duitse verkiezingen een ommekeer in de crisis betekenen. In negatieve zin. Brevan Howard gelooft dat door een overwinning van Merkel het hervormingsproces van de eurozone wel eens vertraging kan oplopen. Het is een begrijpelijke zorg, vooral gezien het slakkentempo van de afgelopen twee jaar. Dit was de schuld van de machtige Bundesrat, de Duitse federale raad die alle Duitse regeringsuitgaven moet goedkeuren, inclusief de afzonderlijke bijdragen aan de Europese noodfondsen EFSF en ESM.

Trage totstandkoming bankenunie

Er zijn nog veel openstaande vraagstukken, te beginnen bij de bankenunie. Of beter gezegd, de voltooiing van het communautaire proces dat de banken van de EU onder het toezicht van de ECB moet brengen. Dit heeft tot doel om systeemschokken als gevolg van ondoorzichtig, deels door de nationale financiële autoriteiten beschermd beleid te voorkomen. De traagheid waarmee deze bankenunie tot stand komt is omgekeerd evenredig aan het belang ervan en er zijn nog twee struikelblokken: de Duitse banken staan niet te springen om onder de controle van de ECB te komen en Berlijn heeft nog verschillende twijfels over het gemeenschappelijke depositogarantiestelsel. Juist deze twee elementen kunnen de grootste knelpunten opleveren tussen Duitsland en de rest van Europa.

De tweede belangrijke kwestie is de ongelijkheid tussen het hart en de periferie van de eurozone. Het zal ook de taak van Berlijn worden om een nieuw groeimodel voor de eurozone te vinden, vooral om de werkloosheid, die door economen nu al een plaag wordt genoemd, te bestrijden.

Stuurloze eurozone

En dan is er nog Griekenland. De houdbaarheid van de staatschuld is nog steeds een illusie en er gaan steeds meer stemmen op voor een herstructurering van de staatsschuld. Deze keer zal de afwaardering van de nominale waarde van de obligaties in de portefeuille, de zogenoemde ‘haircut’, echter voor rekening komen van de officiële kredietverstrekkers. Deze maatregel zou 70 procent van de schuldeisers van Griekenland treffen, aangezien dit percentage van de schuld in handen is van officiële instellingen, van de ECB tot het Internationaal Monetair Fonds (IMF).

Tot slot is er nog een laatste hangende kwestie, namelijk de hervorming van de eurozone. Hoewel enerzijds de bankenunie een belangrijke stap kan betekenen voor de toekomstige financiële stabiliteit, is het anderzijds dringend noodzakelijk om de structuur, en wellicht ook de samenstelling van de eurozone te heroverwegen. Dit impliceert eveneens een grondige herziening van de Europese instellingen en mogelijk een extra overdracht van soevereiniteit door de lidstaten. Het zal in dit geval moeilijk worden om de Duitse belastingbetalers hiervan te overtuigen.

Dat wordt een zware kluif na de redding van Griekenland, Ierland, Portugal, Cyprus en de Spaanse banken. De afgelopen maanden lijkt Merkel echter veel meer overredingskracht te hebben dan in het verleden. Zal dat volstaan om de beleggers rustig te laten slapen? Dat valt te betwijfelen, tenzij Berlijn echt op niet mis te verstane wijze het roer in handen neemt van deze stuurloze eurozone.