Een diepgelovige vrouw uit mijn geboortedorp vertelde vaak hoe ze tijdens de ramp van Tsjernobyl in 1986 een wel heel bijzonder visioen had: op een doodgewone dag, terwijl de meeste mensen uit de Sovjet-Unie zoals gewoonlijk in de rij stonden voor de winkels, het leven zijn dagelijkse gang ging en de media met geen woord repten over wat er zich in de socialistische Sovjetstaat Oekraïne afspeelde, wees de hand van God in de lucht het zuiden aan [door de wolken die richting uit te sturen, red.].

Tegenwoordig beleven we de natuurrampen en de gevolgen ervan in Japan in een volledig andere setting, omdat we nu deel uitmaken van de wereldwijde mediaruimte. We dragen zelf bij aan de verspreiding van het nieuws terwijl we alle informatie die er op ons afkomt gretig in ons opnemen. Maar zijn we inderdaad beter geïnformeerd over de werkelijkheid dan tijdens het Sovjettijdperk, toen we in 'zalige' onwetendheid verkeerden? In plaats van een gebrek aan informatie worden we er mee overspoeld. Tienduizenden opinieleiders, experts en verslaggevers verdringen zich via het internet op onze schermen. Wie moeten we geloven, en naar wie moeten we luisteren? Zeker, destijds vond de enige politieke partij het nodig om te zwijgen. Maar tegenwoordig spelen er in deze informatiewarboel ook de nodige belangen mee.

Meegesleept door de waan van de dag

Ondanks het feit dat veel landen Japan hulp aanbieden blijft de door concurrentie gedreven wereld ongelooflijk cynisch. Op het moment dat Japan geconfronteerd wordt met gigantische uitgaven en enorme bedragen moet uitgeven om zijn economie overeind te houden, rekenen de 'nerveuze markten' en speculanten al uit hoeven miljoenen er op hun rekeningen zullen worden bijgeschreven. Bovendien is de aandacht van het publiek nu afgeleid van Libië; het interesseert niemand meer of er nou honderden of duizenden mensen werden vermoord door Khadaffi die zo graag aan de macht wil blijven.

De media zouden in deze situatie soelaas moeten bieden. In plaats daarvan laten ze zich meeslepen door de waan van de dag. Liever dan op kwaliteit richten ze zich op kwantiteit, door iedereen gemakkelijk in te zetten voor zijn eigen belangen. Op het moment dat de Europese Unie, met zijn transparante maatschappij en krachtige pr, aankondigt dat zij de intentie heeft haar kerncentrales te testen en de Groenen in Helsinki protesteren, schenkt niemand bijzonder veel aandacht aan de kerncentrales in Rusland. De dichtstbijzijnde, die van Sosnovy Bor [tussen Sint-Petersburg en de Russisch-Estse grens, red.] is voor de Esten vlakbij.

Wij kunnen dus stellen dat 25 jaar na Tsjernobyl de hand van God er nog steeds is. Met dat verschil dat wij tegenwoordig de gebeurtenissen niet meer gewaarworden in de helderblauwe lucht, maar op onze flatscreens. De toename van het aantal contacten betekent ook een toename van angst en paniek: in Finland blijkt men al grote voorraden jodiumtabletten in te slaan.