Krap honderd jaar geleden stelde Zweden zijn eerste fabriek voor de verbranding van afval in werking. Sindsdien is vuilnis de belangrijkste energiebron van Zweden geworden, zelfs vóór aardolie en aardgas. De verbranding van afval levert meer energie op dan water- en kernenergie samen. De biomassa bestaat uit plantaardige en dierlijke (maar ook menselijke) resten en wordt grotendeels gebruikt voor het opwekken van elektriciteit en warmte. Het is een brandstof voor de transportsector en een grondstof voor de industrie. Het overgrote deel van de Zweedse dorpen wordt verwarmd via warmtecentrales die rechtstreeks worden gevoed door het verbranden van afval of door het biogas dat hieruit wordt verkregen.

De verwarming van de Zweedse hoofdstad komt tegenwoordig hoofdzakelijk voor rekening van de warmte- en krachtcentrale van Högdalen en een aantal secundaire installaties in de directe nabijheid van woonwijken. Protesten van inwoners zijn er nooit geweest. De directie van de centrale van Högdalen wil graag benadrukken dat het gas dat uit de schoorstenen komt evenveel giftige stoffen bevat als de rook die drie rokers op straat uitblazen. Dit wordt beaamd door de inspectie voor milieubescherming.

'Groene hoofdstad' van Europa

In Zweden gaat slechts één procent van het afval naar een vuilstortplaats. Dit geldt voornamelijk voor de gevaarlijkste stoffen die in hermetisch afgesloten containers worden bewaard waardoor iedere vervuiling van de lucht of het grondwater kan worden voorkomen.

Ecologische dorpen

Stockholm was de eerste stad van de Europese Unie die (in 2010) de titel van ‘groene hoofdstad’ van Europa kreeg. De ecowijk Hammarby Sjöstad is het visitekaartje geworden dat de Zweden graag aan experts en toeristen laten zien die door het label worden aangetrokken. Deze wijk met tienduizenden inwoners zal binnenkort zelfvoorzienend worden op het gebied van energie. Al het huishoudelijk afval en rioolwater wordt al verwerkt door plaatselijke zuiveringsinstallaties en wordt omgezet in biobrandstof die vervolgens wordt gebruikt door de warmtecentrale die zich ook in de buurt bevindt. Krachtige warmtepompen halen warmte uit het (koude) water van het kanaal dat het Mälaren-meer, waaraan de hoofdstad zich bevindt, met de Baltische Zee verbindt. Dit alles gebeurt in voormalige industrie- en havenzones op slechts vier kilometer van het centrum van Stockholm.

Zinnen op Napels gezet

De industrie van de afvalverwerking profiteert van een voordelige fiscale regeling en brengt zoveel op dat er nu zelfs een tekort aan afval dreigt. In Göteborg wordt zelfs al jarenlang afval uit Stavanger, de Noorse hoofdstad van de olie-industrie, gehaald. Maar Noorwegen heeft zich nu ook bekeerd tot het gebruik van afval als energiebron, hoewel aardolie en aardgas er in overvloed aanwezig zijn.

Daarom hebben de Zweden hun zinnen nu op Napels gezet, dat letterlijkbedolven onder het afval is. De Italianen weten er geen raad mee, maar voor het Zweeds-Noorse bedrijf vormt het Italiaanse afval een ware goudmijn. Ze verwachten 1 miljoen ton per jaar op te kopen à raison van 90 euro per ton. Afval is dus hard op weg om het ‘goud van Napels’ te worden, als toespeling op de cultfilm L’Oro di Napoli met Sophia Loren. Energiemaatschappij Hem in Halmstad (ten zuiden van Göteborg) is bereid om de afvalcrisis niet alleen in Napels op te lossen, maar ook in andere Europese steden, verzekert een van haar bestuurders, Per Aalund. In Europa bevindt zich zo'n 150 miljoen ton afval op vuilnisbelten, wat indruist tegen Europese wetgeving. "Wij willen die best overnemen", zegt hij.