Noorwegen: Anders Breivik – een verwaande zieke geest

The Daily Telegraph (Londen)

Er is niets in het wezen van de Noorse massamoordenaar wat we hoeven te bestuderen. We kunnen zijn kinderlijke ideologie negeren. Anders Breivik was alleen maar in zichzelf geïnteresseerd, schrijft Boris Johnson.

Het is niet genoeg om te zeggen dat hij gek is. Anders Breivik is knettergek; niemand die goed bij zinnen is zou hebben gedaan wat hij heeft gedaan. Ook is het niet genoeg om te zeggen dat hij 'slecht' is. Als het woord 'slecht' überhaupt enige betekenis heeft, dan is het duidelijk van toepassing op een man die naar een zomerkamp op een eiland is gegaan en jonge mensen naar zich toe heeft laten rennen, om er vervolgens 85 neer te maaien met een automatisch geweer.

We zullen nooit tevreden zijn met eenvoudige woorden als 'gek' of 'slecht.' En we kunnen de komende dagen en weken uitputtende psycho-analytische uitspraken verwachten over deze treurige en verwaande 32-jarige zieke geest. We zullen alle mogelijke boemannen in zijn geest oproepen en ondervragen. Met behulp van Noorse onderzoekers zullen we proberen te begrijpen hoe deze demonen hem ertoe hebben weten te bewegen zo'n voorbedachte daad van wreedheid te begaan; en als gids zullen we het 1500 pagina's tellende haatmanifest gebruiken dat hij (en mogelijk zijn medeplichtigen) op het internet hebben gepost.

In veel opzichten is het een absurd document, met zijn plannen om de oude ridderorde van de Tempeliers opnieuw tot leven te wekken, met Breivik als 'Ridder van de Gerechtigheid'. Het idee is een leger van soortgelijke weerzinwekkende idioten te mobiliseren, zodat Europa in 2083 zal zijn bevrijd van immigranten. Dat jaar schijnt het tweehonderd jaar geleden te zijn dat Karl Marx is geboren. Breivik geeft hem de schuld van het egalitarisme, feminisme, multiculturalisme en allerlei andere dingen waar hij niet van houdt. Breiviks poging om een soort Mein Kampf te schrijven staat vol met aan Wikipedia ontleende uitwijdingen over Gramsci, Adorno en de islam. Ik moet bekennen dat ik het einde van de tekst niet heb gehaald.

Diep geworteld in het politieke discours van de Engelstalige landen

Maar ik heb genoeg gelezen om de essentie ervan te kunnen doorgronden – en er schuilt iets vreemds en verontrustends in zijn obsessies. Hij gaat maar door over de EUSSR en 'Eurabië'. Hij valt het multiculturalisme aan als een 'grote leugen' en beweert dat de 'politieke correctheid nu als een kolossus over de West-Europese samenleving hangt.'

Kan de Europese Unie worden hervormd?” vraagt hij zich af. “Ik betwijfel het. De EU wordt bijeengehouden door een klasse van bureaucraten die louter uit eigenbelang handelt en haar budget en macht wil uitbreiden, ondanks de schade die zij aanricht.” Hij beweert dat Europa systematisch is verraden door de massa-immigratie uit islamitische landen, en dat de methode waarop deze immigratie in haar werk gaat verborgen is gehouden voor het electoraat. Hij citeert een enorm aantal Britse commentatoren om zijn punt te maken. Het is fascinerend om te zien hoe diep deze Noorse extremist geworteld is in het politieke discours van de Engelstalige landen.

Mijn vrienden, er is geen gemakkelijke manier om dit te zeggen: heel veel van wat deze mafketel zegt kan rechtstreeks worden ontleend aan de blogposts in de Britse media, vooral die van 'conservatieve' snit. Sommige mensen zullen zijn troosteloze oprispingen lezen en tot de conclusie komen dat hij door deze opruiende onzin is geïnspireerd. Zij zullen zeggen dat hij tot zijn barbaarse daden werd gebracht door zijn woede jegens de EUSSR en de immigratie, net zoals de moorden van 9/11 het gevolg waren van diverse leerstellingen van het islamitisch extremisme.

Het is zeker waar dat hij oppervlakkig gezien veel gemeen heeft met een aantal recente islamitische zelfmoordterroristen. Hij heeft het moeilijk met vrouwenemancipatie en denkt dat vrouwen beter af zijn achter het aanrecht. Hij lijkt niet veel op te hebben met homoseksualiteit. En bovenal – en daarin lijkt hij sterk op een islamist – gelooft hij dat zijn eigen religieuze leiders zeer decadent zijn en van de rechte weg zijn afgeweken. Net als veel islamitische terroristen wordt hij afgestoten door alles wat ook maar enigszins op cultuurvermenging lijkt.

Tekortgeschoten in zijn betrekkingen met het andere geslacht

Mensen zullen zeggen dat we naar het spiegelbeeld van een islamitische terrorist kijken – een man die wordt gedreven door een identieke, maar tegengestelde ideologische manie. Er is hier zeker sprake van symmetrie, maar toch denk ik dat in geen van beide gevallen, dat van Breivik en dat van de islamitsche zelfmoordterrorist, de ideologie de kern van het probleem is.

Gisteren vonden televisieverslaggevers een Noorse vriend van Breivik, Ulay Andersson, die zei dat hij hem vrij goed had gekend. Hij was verbaasd over al dat Tempeliers-gedoe, omdat hij nooit echt religieus was geweest, en hij was zich er niet van bewust dat Breivik zich ooit voor politiek had geïnteresseerd.

“Hij leek er helemaal geen specifieke meningen op na te houden”, zei hij. Volgens Andersson werd hij alleen wel nukkig en geïrriteerd toen een of ander meisje waar hij verliefd op was hem afwees en voor een man van Pakistaanse afkomst koos.

Het ging dus helemaal niet over Eurabië of de hadith, of om het complot van de Eurocraten tegen het volk. Het ging niet echt over ideologie of religie. Het ging om hemzelf, en over zijn gevoel tekort te zijn geschoten in zijn betrekkingen met het andere geslacht. Hetzelfde kan worden gezegd (en is ook gezegd) over veel jonge islamitische terroristen. De fundamentele redenen voor hun harteloze gedrag liggen diep in hun gevoel afgewezen en vervreemd te zijn. Het is de ideologie die hen ogenschijnlijk een motief geeft om voor te strijden, die het gif in hun bloed tot leven wekt, en die hun een excuus verleent om de wrok die zij op de sterkst mogelijke wijze voelen te dramatiseren – en om te doden.

Een narcist en een egomaniak die niet afgewezen wilde worden

Daarom schuilt er een belangrijke les in het geval van Anders Breivik. Hij moordde in naam van het Christendom – en natuurlijk geven we niet alle christenen of 'het Christendom' de schuld. Net zo min zouden we 'de Islam' de schuld moeten geven voor alle terreurdaden die door jonge islamitische mannen worden begaan. Soms zijn er pathetische jonge mannen met een gevoel van machteloosheid en schaamte, die vreselijk wraak nemen op de wereld. Soms zijn er mensen die zich zo zwak voelen dat ze moeten doden om zich weer sterk te voelen. Zij hebben helemaal geen ideologie nodig om zich zo te gedragen.

Michael Ryan [Engelse massamoordenaar, red.] had geen ideologie nodig in Hungerford [waar hij in 1987 een bloedbad aanrichtte]; Thomas Hamilton [Engelse massamoordenaar, red.]had geen ideologie nodig in Dunblane [waar hij in 1996 op een basisschool een bloedbad aanrichtte]. Als je probeert een andere verklaring voor hun daden te geven – zoals ingewikkelde 'sociale' factoren of de invloed van het multiculturalisme in Scandinavië – speel je eenvoudigweg hun spelletje mee.

Anders Breivik mag dan een onheilspellend manifest van 1500 pagina's hebben geschreven, hij was – net als veel anderen van zijn slag – een narcist en een egomaniak, die er niet tegen kon te worden afgewezen. We kunnen maar beter minder tijd besteden aan het denken over hem en veel meer aan het denken over zijn slachtoffers en hun families.

Factual or translation error? Tell us.