Najnowszy raport PISA, opublikowany 3 grudnia, wskazuje na pogorszenie się wyników europejskich uczniów i coraz lepsze wyniki ich kolegów z Dalekiego Wschodu. Badanie, w którym oceniane są umiejętności piętnasto-, szesnastoletnich uczniów w zakresie czytania, matematyki i nauk przyrodniczych, szczególnie surowo osądza kraje nordyckie i Francję. I tak Finlandia traci pierwsze miejsce na korzyść Korei Południowej i spada na szóste. Nie jest już „krajem edukacyjnego cudu”, ubolewa Helsingin Sanomat. Zdaniem fińskiego dziennika, o ile wynik

nie jest zaskakujący, o tyle nikt nie potrafił dotąd w sposób wiarygodny go wytłumaczyć. […] Finowie uwierzyli w to, że system kształcenia nauczycieli w Finlandii jest doskonały i przede wszystkim w potęgę dziewięcioletniego szkolnictwa podstawowego.

Fińskiej gazecie wtóruje duński Jyllands-Posten: „To jeszcze nie wszystko” ‒

Mamy najdroższą szkołę publiczną na świecie, ale nic nie wskazuje na to, że mamy najgłupsze społeczeństwo. Mamy więc powody, by oczekiwać, że najdroższa szkoła na świecie zapewni nam również najlepsze kształcenie i w związku z tym lepiej wykształcone społeczeństwo.

Inna duńska gazeta, Berlingske, uważa, że „nadszedł czas, byśmy my, zachodnie państwa opiekuńcze, gruntownie zreformowali nasz system edukacyjny”.

Badanie PISA wywołało szok we Francji, która spada o dwa miejsca i plasuje się na 25. w klasyfikacji 65 krajów. Le Figaro uważa , że francuska szkoła jest „niesprawiedliwa i niewydolna” ‒

Różnice między dobrymi a słabymi uczniami wciąż się pogłębiają. […] Wciąż potrafimy kształcić przyszłych noblistów w dziedzinie fizyki i medycyny i wciąż produkujemy nieuków.

Konserwatywny dziennik podaje przykład Niemiec, które po krytycznej ocenie PISA z 2001 r. „natychmiast zareagowały” i odnotowują dziś lepsze wyniki.

Niemiecki system edukacyjny stał się „bardziej sprawiedliwy, a uczniowie osiągają lepsze wyniki”, cieszy się Der Spiegel

Wstrząsowi psychicznemu towarzyszy zazwyczaj chwilowy paraliż, po którym pojawia się uczucie zagubienia. […] Po jakimś czasie przystosowujemy się do sytuacji, po czym następuje wyleczenie – niemiecki system edukacyjny właśnie do tego punktu doszedł. […] Czas zastąpić wyrażenie „wstrząs po PISA” wyrażeniem „postęp po PISA”.