Nieuws Israël - Palestijnse gebieden

Europa heeft al sinds 1980 gelijk

Dertig jaar geleden bepleitte Europa al zelfbeschikking voor het Palestijnse volk. In de nasleep van de Israëlische aanval op het hulpkonvooi voor Gaza beweren twee Israëlische auteurs dat het de enige levensvatbare oplossing is voor het Midden-Oostenconflict.

Gepubliceerd op 14 juni 2010 om 14:51

Op vrijdag 13 juni, dertig jaar geleden, werd er in een verklaring van de Europese Gemeenschap al pionierswerk verricht door steun uit te spreken voor "zelfbeschikking" voor het Palestijnse volk en de eis op te nemen dat de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie PLO zou worden betrokken bij de vredesonderhandelingen in het Midden-Oosten. Deze Verklaring van Venetië kwam middenin de pogingen van de VS om onderhandelingen op te starten tussen Israël en Egypte over Palestijnse autonomie, conform de vredesovereenkomst die beide landen een jaar eerder hadden ondertekend, veroorzaakte een schok in Jeruzalem en raakte een aantal open zenuwen in Washington.

De Israëlische premier Menachem Begin hield daarop een van de meest furieuze redevoeringen in de diplomatieke annalen. Hij noemde de PLO "de Arabische SS" en vergeleek de Europese verklaring met de verzoeningspolitiek van Hitler. Hij fulmineerde: “Ieder mens van goede wil en ieder vrij mens in Europa die dit document ziet, zou er een capitulatie in zien, zoals destijds in München. Dat zou de tweede keer zijn in onze generatie dat we ons zouden overgeven aan tirannieke afpersing en het zou een stimulans zijn voor al die elementen die streven naar een mislukking van het vredesproces in het Midden-Oosten.”

Het is dan ook niet verbazingwekkend dat er vervolgens noch in Brussel noch in Jeruzalem weinig enthousiasme was om deze dag te herdenken. Maar als we de Verklaring van Venetië er nog eens bij pakken, kunnen we zien hoe het deze verklaring is vergaan met het verstrijken der jaren, om er een visionair moment in het Europese Midden-Oostenbeleid in te ontdekken.

Arabisch-Palestijnse conflict vraagt om een allesomvattende oplossing

Het oordeel is duidelijk: de Europeanen hadden gelijk. Ze hadden gelijk toen ze erop wezen dat een vereiste om het Arabisch-Israëlisch conflict op te lossen de erkenning van Israël op ‘zelfbeschikking’ voor de Palestijnse bevolking zou zijn, het diplomatieke codewoord voor een onafhankelijke staat. Ze hadden ook gelijk met hun oproep om de PLO te betrekken bij het vredesproces. En ze drongen terecht aan op een allesomvattende oplossing voor het Arabisch-Palestijnse conflict, een oplossing die verder zou reiken dan de bilaterale overeenkomst tussen Israël en Egypte en de autonomie ten behoeve van de Palestijnen, waarover beide landen moesten gaan onderhandelen.

Feitelijk was de Europese verklaring niet alleen juist, maar ook visionair, in die zin dat er duidelijke grondslagen werden geformuleerd, die voor een dergelijke allesomvattende oplossing vereist zouden zijn. Deze principes betroffen de erkenning van het bestaansrecht van Israël, veiligheidsgaranties voor alle bij het conflict betrokken partijen (indien nodig met inzet van een multinationale krijgsmacht op de grond), en terugtrekking van Israël uit de Arabische gebieden die het in 1967 had bezet. De verklaring noemde de Joodse nederzettingen "een serieuze bedreiging voor het vredesproces" en waarschuwde bovendien voor unilaterale initiatieven om de status van Jeruzalem te veranderen. Deze principes vormen nog altijd het raamwerk voor de enige plausibele overeenkomst die mogelijk is tussen Israël en de Palestijnen.

Europa bereidden de Verklaring op diplomatiek vlak slecht voor

Maar ook al hadden de Europeanen gelijk, dat wil nog niet zeggen dat hun diplomatieke optreden volmaakt was. Om te beginnen vergisten ze zich in de manier waarop ze in diplomatieke kringen de weg naar de verklaring voorbereidden en droegen zo bij aan de verwerping ervan. De Verklaring van Venetië had, in het spoor van de Europese kille houding bij het begin van de onderhandelingen in Camp David onder leiding van de VS, meer weg van een opportunistische rechtvaardiging dan van een poging van goede wil.

Washington weigerde op zijn beurt te erkennen dat de gesprekken over autonomie niets wezenlijks zouden opleveren en dat had vele jaren van diplomatiek getreuzel tot gevolg. Pas in december 2000 pakte Washington de Verklaring van Venetië volledig op, toen de zo genoemde Clinton parameters werden gepresenteerd. De PLO, voor wie de verklaring ontegenzeggelijk een diplomatieke overwinning vormde, verklaarde formeel af te zien van geweld voor een periode van nog eens acht jaar en zich te zullen inzetten voor een oplossing van twee staten voor twee volken.

De regio is in afwachting van een nieuwe Verklaring van Venetië

Toch hebben de PLO, de VS en, in verschillende gradaties, zelfs Israël de Europese visie omarmd. Drie decennia later is de Verklaring van Venetië nog altijd het meest doortastende vredesinitiatief voor het Midden-Oosten dat uit Europa afkomstig is. Dat er geen vergelijkbare pogingen zijn gevolgd heeft met veel factoren te maken, waaronder de expansie van de Europese Unie, het gebrek aan politieke (laat staan militaire) kracht van Europa en de vastberaden pogingen van Washington om Europa op afstand te houden.

Europeanen klagen vaak dat hun rol in het Midden-Oosten is gedegradeerd tot die van betaler in plaats van een speler van betekenis. De herdenking van het dertigjarig bestaan van de Verklaring van Venetië zou een herinnering moeten zijn aan de unieke kwaliteit van Europa om een visie te formuleren die duidelijker, doortastender en meer vooruitziend is dan van iedere andere partij. De regio is in afwachting van nog zo’n verklaring.

Are you a news organisation, a business, an association or a foundation? Check out our bespoke editorial and translation services.

Ondersteun de onafhankelijke Europese journalistiek.

De Europese democratie heeft onafhankelijke media nodig. Voxeurop heeft u nodig. Sluit u bij ons aan!

Over hetzelfde onderwerp