Waar moet het heen met Europa?

Zoals de lage opkomst bij de laatste Europese verkiezingen heeft laten zien, heeft Europa moeite haar burgers te behagen. Waar komt deze desinteresse vandaan? Hoe kan Europa haar electoraat weer enthousiast krijgen en de Europese opbouw weer toekomst geven? Moet de oplossing worden gezocht in uitbreiding of eerder in verdieping? Een kleine rondgang langs het gedachtengoed van een paar Europese politicologen en intellectuelen.

Gepubliceerd op 3 juli 2009 om 15:23

Hoe kan Europa weer tot leven worden gewekt ? Dat is de vraag die het dagblad Libération heeft gesteld aan Jacques Delors en aan Marcel Gauchet. In een interview doen de voormalig president van de Europese commissie en de Franse historicus en filosoof een bittere constatering over de situatie waarin Europa zich bevindt en de onverschilligheid die ze opwekt.

Het gevaar is dat we een Europa tot leven willen wekken dat niet bestaat“, aldus Marcel Gauchet. Volgens hem moet er op een meer bescheiden wijze betekenis worden gegeven aan het Europese project, aangezien dit destijds is uitgedacht in compleet andere omstandigheden. Vandaag de dag is de vraag vooral welke plaats Europa inneemt in de wereld. Door haar openheid heeft Europa meer te lijden van de globalisering.

Door de globalisering zijn de belangrijkste machten binnen Europa steeds maar blijven redeneren als klassieke machten”, betreurt Jacques Delors. Met name op crisismomenten zijn het de nationale reflexen die de overhand hebben : Duitsland, Frankrijk, Groot-Brittannië knutselen oplossingen in elkaar zonder met de buurman rekening te houden. Op zijn beurt vraagt Marcel Gauchet zich af “hoe Europa in de mondialisering geïntegreerd kan worden“. De relatie van de Verenigde Staten met de rest van de wereld mag dan sterk etnocentrisch van aard zijn (wat goed is voor hen is goed voor de rest van de wereld), de Europanen hebben juist “veel ervaring met de wereld“, merkt Marcel Gauchet op, wat ze “een intellectuele troef geeft die ze kunnen uitspelen bij de organisatie van het polycentrisme dat eraan komt“. Maar volgens Jacques Delors zal deze kaart alleen maar gespeeld kunnen worden als de EU federaler wordt en het besluitproces wordt vergemakkelijkt. Tegelijkertijd, benadrukt Gauchet nogmaals, moet Europa haar historische eigenheid opnieuw uitvinden, een eigenheid van een “maatschappij van beschaafd burgerschap“.

Het probleem van de plaats van de Europese unie in de wereld zoals die vandaag de dag functionneert roept een andere vraag op, die van de uitbreiding. Moeten er nieuwe landen worden toegelaten of moeten we ons toeleggen op het verdiepen van de Unie zoals die nu bestaat ?

In een tekst die is gepubliceerd door de Franse zogenaamde “progressieve stichtingTerra Nova en die is overgenomen door het Tsjechische dagblad Lidové Noviny, verdedigt Michel Rocard het idee dat de EU met het project van uitbreiding als roeping heeft om “bij te dragen aan het bijeenbrengen van volkeren“. De voormalig eerste minister van Frankrijk ziet het binnenkomen van Turkije als een beslissende etappe, “het voorbeeld van een vreedzame dialoog tussen de joods-christelijke beschaving en de islam”. Daarom, verzekert hij, “is het voornaamste niet zozeer de vereeuwiging van een territoriale Europese identiteit binnen haar oorspronkelijke grenzen, maar haar geografische uitbreiding”.

De Tsjechische politicoloog Petr Robejšek reageert op deze tekst in Lidové Noviny en bekritiseert deze poëtische visie van de Europese uitbreiding en de kant van “heb elkander lief en breid uit” die daaraan vast zit. Voor hem heeft “het idee van een Europese unie als zendeling” geen betekenis. Twintig jaar na verschijning van de vandaag ontkrachte stelling van Francis Fukuyama, volgens welke de democratie zich onherroepelijk over de wereld zou uitbreiden, is het idee over Europa dat Rocard heeft uitgedacht niet erg redelijk, schrijft de Tsjechische politicoloog. Hij verbaast zich erover dat deze laatste geen rekening houdt met het risico dat de Europese Unie loopt met deze uitbreidingspolitiek, “op de ontbinding van haar grenzen en een verzwakking van haar cohesie”. De financiële crisis heeft de moeilijkheden van de Uni aan het licht gebracht. “In plaats van de vrije markt regeert het protectionnisme, en in plaats van een stabiele euro, zijn er juist tekorten” constateert Petr Robejšek, die denkt dat de Europese unie “de Rubicon is overgestoken van een onoverzienlijke omvang“. “Het idee van een Europa waar de zon nooit ondergaat, klinkt naiëf“, concludeert hij.

Een poëtische visie is prima, zolang deze maar komt van een ‘homme de lettres’. “Niemand kan ons beter herinneren aan de fundamentele grandeur van dit project dat we de Europese Unie noemen dan een Ierse dichter“, jubelt journalist en historicus Timothy Garton Ash in de Guardian. De Ieren gaan zich opnieuw uitspreken over het Verdrag van Lissabon in oktober, en ter gelegenheid van het lanceren van de pro-Lissabon campagne ‘Ireland for Europe’ in oktober, heeft de Nobelprijswinnaar voor de literatuur Seamus Heaney erop gestaan om zich hierover uit te spreken. “Laten we onze lippen, onze geesten roeren, opdat nieuwe betekenissen zullen opvlammen” , zo heeft hij voorgedragen. “Dit is niet het soort taal dat je associeert met een debat over Europa“, verzucht Garton Ash. Op hun beurt verkondigen de jonge strijders van “Generatie Yes” dat “de EU onze schuilplaats voor de storm” is. De schoonheid van Europa, gaat Garton Ash geestdriftig verder, is dat “jonge Ieren, Britten en Polen samen werken en leven op voet van gelijkheid – en dat beschouwen als de normaalste zaak van de wereld“. Van de toekomst van Europa hangt ook die van Iran af, suggereert hij. Want Lissabon creëert “de institutionele machinerie voor een Europees buitenland-beleid dat beter gecoördineerd en doeltreffender is“.

Are you a news organisation, a business, an association or a foundation? Check out our bespoke editorial and translation services.

Ondersteun de onafhankelijke Europese journalistiek.

De Europese democratie heeft onafhankelijke media nodig. Voxeurop heeft u nodig. Sluit u bij ons aan!

Over hetzelfde onderwerp